Οι τάρανδοι του Άη Βασίλη σε κίνδυνο: Ποιος τους σκοτώνει και τι σχέση έχει ο πόλεμος στην Ουκρανία
Κουφάρια ταράνδων εντοπίζονται όλο και πιο συχνά στα χιονισμένα δάση της Λαπωνίας. Γιατί αυξάνονται οι λύκοι και τι κρύβεται πίσω από αυτό.
Όλοι γνωρίζουμε τη Λαπωνία ως έναν τόπο χαράς, παραμυθένιας χριστουγεννιάτικης ατμόσφαιρας και τουριστικής κίνησης. Πίσω όμως από τη χρυσόσκονη, ο τόπος κατοικίας του Άγιου Βασίλη είναι μια περιοχή με ανθρώπους που παλεύουν καθημερινά για την επιβίωσή τους, αλλά και ένας τόπος πανέμορφης και ευαίσθητης χλωρίδας και πανίδας.
Κομμάτι αυτής της εικόνας είναι βέβαια και οι τάρανδοι, οι οποίοι φαίνεται πως το τελευταίο διάστημα διατρέχουν θανάσιμο κίνδυνο.
Οι τάρανδοι κινδυνεύουν
«Αυτοί είναι οι τάρανδοι του Άγιου Βασίλη. Αλλά είμαστε πραγματικά τυχεροί γιατί ο Άγιος Βασίλης τους χρειάζεται μόνο μία μέρα τον χρόνο. Έτσι μπορούμε να πετάμε με αυτούς 364 μέρες», δηλώνει ο Γιούχα Κουγιάλα, εκτροφέας ταράνδων, μιλώντας σε δημοσιογραφική ομάδα του CNN.
Ο Κουγιάλα έχει ονομάσει πλέον το αγρόκτημά του «Κόσμος των Ταράνδων» και επωφελείται από το ενδιαφέρον των τουριστών, ειδικά των παιδιών, για το τετράποδο που αποτελεί σήμα κατατεθέν της Λαπωνίας. Προσφέρει βόλτες με έλκηθρο μέσα στα χιονισμένα δάση, αλλά και γιόγκα με ταράνδους. Πουλάει λουκάνικα ταράνδου για πρωινό, δέρματα ταράνδου για χαλιά, κέρατα ταράνδου για αναμνηστικά και κονσερβοποιημένο κρέας ταράνδου.
Διστάζει να πει πόσους ταράνδους έχει στην κατοχή του, αντιμετωπίζοντάς το ως ένα λεπτό ζήτημα οικονομικής φύσεως. Σίγουρα όμως είναι πολλοί και περιφέρονται ελεύθεροι στο αγρόκτημά του, βόσκοντας στην -καλυμμένη από χιόνι και πάγο- γη.
Πρόσφατα, ωστόσο, ο Κουγιάλα βρίσκεται ενώπιον πολύ δυσάρεστων εκπλήξεων. Σχεδόν καθημερινά, συναντά κουφάρια ταράνδων.
«Φέτος είναι η χειρότερη χρονιά σε αυτήν την περιοχή», τονίζει, καθώς σκύβει στο σώμα ενός νεκρού ταράνδου που κείτεται στο χιόνι. Ο τάρανδος σκοτώθηκε από έναν λύκο λίγες μέρες πριν. Η γλώσσα του έχει ξεριζωθεί και στον «τόπο του εγκλήματος» εντοπίζονται αποτυπώματα από τον ένοχο θηρευτή.
Μια τεράστια απώλεια
Η απώλεια θηλυκών ταράνδων, όπως αυτή, είναι ιδιαίτερα οδυνηρή για τον Κουγιάλα. Χρειάζονται περίπου δύο χρόνια για να φτάσει ένας τάρανδος σε σεξουαλική ωριμότητα και κάθε θηλυκό συνήθως γεννά μόνο ένα μικρό κάθε χρόνο.
Το Φινλανδικό Υπουργείο Γεωργίας και Δασοκομίας εκτιμά ότι ο ιδιοκτήτης ενός θηλυκού ταράνδου στην ακμή του υφίσταται ζημιά 1.572 ευρώ όταν το ζώο του σκοτώνεται. Επιπλέον, οι κτηνοτρόφοι υποστηρίζουν ότι τώρα αφιερώνουν μεγάλο μέρος του χρόνου τους υποβάλλοντας αίτηση για αποζημίωση από τη φινλανδική κυβέρνηση. Αποζημίωση η οποία, όπως λένε, δεν επαρκεί για να καλύψει τα έξοδά τους.
Δραματική αύξηση των λύκων
«Είναι πραγματικά λυπηρό», δηλώνει ο Κουγιάλα. «Η ισορροπία δεν είναι σωστή. Οι λύκοι είναι τόσοι πολλοί που απειλούν ολόκληρο το σύστημα εδώ. Απλώς σκοτώνουν, σκοτώνουν, σκοτώνουν», τονίζει.
Στοιχεία από το Ινστιτούτο Φυσικών Πόρων της Φινλανδίας, έναν ερευνητικό οργανισμό που λειτουργεί υπό το Υπουργείο Γεωργίας και Δασοκομίας, επιβεβαιώνουν ότι υπήρξε μια δραματική αύξηση στον πληθυσμό των λύκων στη χώρα τα τελευταία χρόνια, από περίπου 295 την άνοιξη του 2024 σε περίπου 430 το 2025, ο μεγαλύτερος πληθυσμός εδώ και δεκαετίες.
Ο Σύνδεσμος Εκτροφέων Ταράνδων της Φινλανδίας αναφέρει ότι περίπου 1.950 τάρανδοι έχουν σκοτωθεί από λύκους μόνο μέσα στο 2025, αύξηση σχεδόν 70% σε σχέση με πέρσι.
Κι ενώ οι πληθυσμοί των λύκων έχουν αυξηθεί σε όλη την Ευρώπη, η πιο διαδεδομένη εξήγηση στη Φινλανδία για το ρεκόρ επιθέσεων λύκων στις βόρειες περιοχές εκτροφής ταράνδων βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά: στα ρωσικά χαρακώματα της Ουκρανίας.
Στη Ρωσία η πηγή του προβλήματος;
Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, οι τάρανδοι της Φινλανδίας σκοτώνονται σε μεγάλους αριθμούς από λύκους οι οποίοι έρχονται από τη Ρωσία, διασχίζοντας τα χερσαία σύνορα μεταξύ των δύο χωρών -σύνορα που ξεπερνούν τα 1.287 χιλιόμετρα.
Η ακριβής αιτία για την οποία οι λύκοι στις ρωσικές παραμεθόριες περιοχές διασχίζουν τα σύνορα προς τη Φινλανδία είναι θέμα επιστημονικής συζήτησης. Ορισμένα ρωσικά μέσα ενημέρωσης το αποδίδουν στην εντεινόμενη υλοτόμηση και στον αντίκτυπό της στην άγρια ζωή.
Ωστόσο, η πιο δημοφιλής θεωρία μεταξύ των Φινλανδών επιστημόνων και των εκτροφέων ταράνδων στη χώρα, «δείχνει» τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Όπως υποστηρίζουν, λιγότεροι λύκοι στη Ρωσία είναι πλέον στο στόχαστρο των κυνηγών, εξαιτίας της μαζικής στρατολόγησης ανδρών –συμπεριλαμβανομένων των κυνηγών- στην πολεμική επιχείρηση που διεξάγει ο Πούτιν στην Ουκρανία. Αυτό με τη σειρά του οδηγεί σε «έκρηξη» του πληθυσμού θηρευτών όπως αρκούδες, λύκοι, λύγκες και αδηφάγοι (γούλβεριν). Όλα αυτά τα ζώα κυνηγούν σε μεγάλο βαθμό ταράνδους.
«Η κατάσταση χειροτερεύει μετά τον πόλεμο της Ουκρανίας. Οι λύκοι έρχονται από τη ρωσική πλευρά», σημειώνει ο Κουγιάλα, δείχνοντας προς τα ρωσικά σύνορα μόλις 40 χιλιόμετρα μακριά από τη γη του. «Τώρα κυνηγούν ανθρώπους στην Ουκρανία, δεν έχει μείνει κανείς να κυνηγάει τους λύκους».
Αλήθεια ή προκατάληψη
Η αλήθεια είναι βέβαια ότι το αφήγημα που επιρρίπτει τις ευθύνες στη Ρωσία για τα δεινά της χώρας, ευθυγραμμίζεται απόλυτα με ένα γενικό αντιρωσικό αίσθημα μεταξύ των Φινλανδών, οι οποίοι προετοιμάζονται για μια πιθανή μελλοντική σύγκρουση με τον γείτονά τους εδώ και δεκαετίες.
Ωστόσο, η θεωρία αυτή για τις αιτίες που σκοτώνονται οι τάρανδοι έχει επιστημονική βάση, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την προέλευση των θηρευτών. Το Ινστιτούτο Φυσικών Πόρων της Φινλανδίας έχει αναλύσει χιλιάδες δείγματα λύκων από όλη τη χώρα την τελευταία δεκαετία. Πρόσφατα παρατήρησε μια απότομη αύξηση των λύκων με δείκτες DNA που δεν είχαν παρατηρηθεί προηγουμένως στη Φινλανδία. Οι επιστήμονες του ινστιτούτου έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτά τα ζώα είναι πολύ πιθανό να προέρχονται από την άλλη πλευρά των συνόρων, από τη Ρωσία.
«Νομίζω ότι θα μπορούσε να είναι μια ρεαλιστική θεωρία», επισημαίνει η Κάτια Χόλμαλα, επιστήμονας από το Ινστιτούτο Φυσικών Πόρων, η οποία ηγείται της ανάλυσης δειγμάτων λύκων εδώ και χρόνια. «Το κύριο στοιχείο είναι ότι το κυνήγι λύκων έχει μειωθεί στη ρωσική πλευρά. Ήταν πολύ, πολύ έντονο πριν τον πόλεμο στην Ουκρανία. Και υπήρχαν επίσης καλές αμοιβές που καταβάλλονταν ανά λύκο (στους κυνηγούς)», εξηγεί.
Αλλά και ο Τζον Χέλιν, εργαζόμενος στον τομέα των μυστικών υπηρεσιών, συμφωνεί επίσης στην ίδια θεωρία. Τονίζει τα σημαντικά οικονομικά κίνητρα που προσφέρονται στους Ρώσους κατοίκους παραμεθόριων περιοχών για να καταταγούν στον στρατό, όπως στο Μούρμανσκ, ακριβώς ανατολικά της Λαπωνίας. Είναι ένας τρόπος αντιμετώπισης της ανεργίας στην άλλη πλευρά των συνόρων, υποστηρίζει.
«Είναι ένα χρήσιμο αφήγημα ότι όλα τα κακά προέρχονται από τη Ρωσία», αναγνωρίζει ο Χέλιν. Ωστόσο, σημειώνει ότι «αυτό που έχουμε δει είναι πως, ειδικά πέρσι, οι λύκοι που σκοτώνονται έχουν μειωθεί, παρ’ όλο που ο πληθυσμός τους έχει αυξηθεί».
«Υπάρχει όλο και λιγότερη πλεονάζουσα εποχική εργασία», λέει ο ίδιος για τη ρωσική πλευρά των συνόρων. «Και αυτή η εποχική εργασία είναι κάτι που έχουν γενικά χρησιμοποιήσει στο παρελθόν για να κάνουν δασοκομία, κυνήγι, για διατήρηση της άγριας ζωής σε αυτές τις περιοχές», υπογραμμίζει.
Το κυνήγι ενός ζώου υπό εξαφάνιση
Αν και οι λύκοι της Φινλανδίας εξακολουθούν να ταξινομούνται ως είδος υπό εξαφάνιση, τον περασμένο μήνα η κυβέρνηση προώθησε νομοθεσία που επιτρέπει το κυνήγι τους. Οι οικολόγοι έχουν εκφράσει ανησυχία, αλλά το Υπουργείο Γεωργίας και Δασοκομίας τονίζει ότι αναγνωρίζει την ανάγκη για έλεγχο του πληθυσμού.
Στις περιοχές εκτροφής ταράνδων είχαν ήδη χορηγηθεί ειδικές άδειες κυνηγιού - και κτηνοτρόφοι όπως ο Κουγιάλα βγαίνουν συχνά έξω με τα κυνηγετικά τους σκυλιά και τα τουφέκια, ψάχνοντας στο χιόνι για ίχνη λύκων. «Αυτοί οι άνθρωποι που πιστεύουν ότι δεν είναι σωστό να σκοτώνουν λύκους θα πρέπει να έρθουν εδώ», λέει ο Κουγιάλα, ο οποίος ελπίζει να παραδώσει την επιχείρησή του στους τέσσερις γιους του. «Θα πρέπει να ζήσουν τη ζωή μας και να δουν τον πόνο όταν χάνουμε τους ταράνδους μας».
Ο Κουγιάλα ελπίζει ακόμα ότι οι προσπάθειες για ειρήνη στην Ουκρανία θα ευοδωθούν, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή της Ρωσίας στο ουκρανικό έδαφος.
«Ελπίζω πραγματικά ότι ο πόλεμος θα τελειώσει. Ας ελπίσουμε, κύριε Τραμπ, αν με ακούτε: κάντε τα πάντα. Κάντε περισσότερα από αυτά που έχετε κάνει τώρα. Προσπαθήστε να σταματήσετε αυτόν τον πόλεμο. Τερματίστε τον πόλεμο», τονίζει ο Κουγιάλα.
